Home > Piets blog > Kilimanjaro is sneeuwhoedje over 20 jaar kwijt
Volg Piet

Piets blog

Kilimanjaro is sneeuwhoedje over 20 jaar kwijt

De beroemde Kilimanjaro verliest zijn eeuwig witte top. De laatste ijsvelden verdwijnen in steeds hoger tempo. Het broeikaseffect is de logische verklaring.

Rotterdam, 3 nov. De ijsvelden op de Kilimanjaro, het hoogste bergmassief van Afrika, gaan hun laatste jaren in. Zij smelten steeds sneller af en kunnen binnen een paar decennia verdwenen zijn. Het zal dan voor het eerst in ruim elfduizend jaar zijn dat de Kilimanjaro zonder permanente ijskap zit. Een waterdichte verklaring voor het ijsverlies is er nog niet, maar het wordt steeds aannemelijker dat de klimaatopwarming door het broeikaseffect de hoofdrol speelt.

In de Proceedings of the National Academy of Sciences (early edition) van deze week brengt Lonnie Thompson met zijn collega’s een voortgangsrapportage over hun onderzoek aan de gletsjers van de Kilimanjaro. De geoloog Thompson, verbonden aan Ohio State University, onderzoekt al 35 jaar gletsjers buiten de poolgebieden, vooral rond de evenaar. Hij kreeg er in 2002 de Heineken-prijs van de Nederlandse KNAW voor. In dat jaar voorspelde hij in Science dat de drie resterende gletsjers op de Kilimanjaro vóór 2020 verdwenen zouden zijn.

De onder toeristen immens populaire Kilimanjaro is een geïsoleerd bergmassief in Tanzania dat een geologische vergroeiing is van meerdere dode vulkanen. De hoogste top steekt 5.892 meter boven zee. De luchttemperatuur komt er nooit boven nul en neerslag valt er als sneeuw. Rond de toppen liggen drie permanente ijsvelden met de eigenschappen van gletsjers. De grootste is de Northern Ice Field (NIF) die ongeveer 50 meter dik is. De Southern Ice Field is twintig meter dik, de kleiner Furtwängler-gletsjer maar tien.

In de jaren zeventig ontstond wetenschappelijke belangstelling voor de gestage achteruitgang van de ijsvelden die toen duidelijk zichtbaar werd. De uitgestrektheid van die ijsvelden was in 1912 voor het eerst secuur in kaart gebracht en in 1953 opnieuw. Daarna is de omvang van het ijs vanuit vliegtuigen en satellieten bijgehouden. Van het ijsoppervlak dat in 1912 werd opgemeten is inmiddels ruim 85 procent verdwenen. Tussen 1912 en 1953 lag het ijsverlies op zo’n 1 procent per jaar, na 1989 liep dat op tot 2,5 procent per jaar. Van het ijsoppervlak dat in 2000 nog aanwezig bleek is inmiddels ook alweer ruim een kwart verdwenen.

Nieuw in het zojuist verschenen PNAS-artikel is dat de gletsjers ook steeds dunner worden. In 2000 is meetapparatuur geïnstalleerd waarmee de daling van het gletsjeroppervlak is te volgen. Het blijkt dat de gletsjers niet alleen aan hun zijkanten maar ook aan hun bovenzijde in hoog tempo ijs verliezen. Toen Thompson in 2002 in Science publiceerde, was van het NIF-ijsveld al het ijs dat na 1960 was ontstaan (uit sneeuw) al verdwenen. Inmiddels is ook het ijs van de jaren vijftig weg. Dat ijs is goed herkenbaar aan de fall out van de zware bovengrondse kernproeven die erin is opgeslagen.

In 2000 zijn meerdere ijskernen uit het ijs van de NIF en de kleinere velden geboord. Daaruit is afgeleid dat het ijs er al zeker 11.700 jaar ligt, een tijdspanne die praktisch het hele Holoceen omvat. Het Holoceen is de periode die na de laatste ijstijd begint. Zelfs in de warmste en droogste periodes die Oost-Afrika in die duizenden jaren heeft gekend, onder meer herkenbaar aan ophoping van stof in het ijs, is het oppervlak van de ijsvelden nooit gesmolten. Dat smelten en weer opvriezen, zoals het de laatste decennia plaatsvindt, laat karakteristieke sporen achter in het ijs die nergens in de boorkernen zijn aangetroffen.

De vraag is wat de oorzaak is van het ijsverlies. De Oostenrijkse geoloog Georg Kaser opperde in 2004 dat het samenhangt met de ongewone droogte die Oost-Afrika zou treffen. Die zou samengaan met verminderde bewolking en verhoogde zonne-instraling die vooral de vertikale zijwanden van de gletsjers zou treffen. Van belang is dat het een regionaal effect zou zijn.

Lonnie Thompson meent dat de wereldwijd stijgende temperatuur de aannemelijkste verklaring is. Alle gletsjers in de tropen worden snel korter en in de vochtigheid rond de Kilimanjaro is geen duidelijke trend waarneembaar. Zijn sterkste argument is dat het ijs nooit eerder smolt in 11.700 jaar.

nrc

Meer Blog